Jak Żyd z luteraninem święta obchodzili

40
fot. mac

Święta Bożego Narodzenia kojarzą się z obrzędami i zwyczajami katolickimi. Ale przed wiekami w naszym mieście dominowały inne wyznania: luteranie, kalwini, Żydzi. Zastanawialiście się kiedykolwiek, jak wtedy wyglądały w Lesznie święta? Ja tak i dlatego m.in. sięgnąłem do „Księgi świąt żydowskich” Efrata Gal-Eda.

Chrześcijaństwo ma dużo związków z judaizmem, nawet wspólną świętą księgę – Stary Testament. Żydzi nie obchodzą jednak Bożego Narodzenia, lecz święto Chanuka, zwane też Świętem Świateł. Oba święta – nasze i żydowskie – odwołują się do symbolu światła, które tryumfuje nad ciemnością. Słowo „chanuka” oznacza inaugurację, poświęcenie, a święto ustanowiono w 164 r. p.n.e., aby upamiętnić powstanie Machabeuszy przeciwko hellenistycznym władcom. Dzięki nim usunięto pogański kult ze świątyni w Jerozolimie i ponownie poświęcono ją jedynemu bogu. Żydzi obchodzą je 25 dnia miesiąca kislew (grudzień), lecz według kalendarza gregoriańskiego jest to święto ruchome. W tym roku rozpoczęło się ono 12 grudnia, a kończy dziś, czyli 20 grudnia.

Święto to obchodzi się m.in. poprzez zapalanie specjalnych świateł. Pierwszego wieczoru zapala się jedno światełko, drugiego następne i tak dalej, aż do ostatniego wieczoru, kiedy płonie ich już osiem. Istnieje specjalny świecznik chanukowy, nazywany „chanukija”. Składa się on z ośmiu świeczek i jednej dodatkowej, tzw. posługacza, służącego do zapalania pozostałych. Pierwowzorem była menora, czyli świecznik, który Mojżesz kazał wykonać dla Namiotu Spotkania. Chanuka jest najmłodszym świętem w żydowskim kalendarzu i nie ma o nim wzmianki w Biblii Hebrajskiej. Dawniej nie było zwyczaju obdarowywania się podczas tego święta prezentami, a dawano je na Purim, Święto Losów, przypadające 14 dnia miesiąca ader (luty-marzec).

Chrześcijańskie Boże Narodzenie również nie jest obchodzone od początku istnienia tej religii, ale dopiero od 336 r. n.e., by przeciwstawić je obchodzonemu w Rzymie świętu narodzin boga Słońca. Teolodzy sprzeczają się od wieków czy 25 grudnia jest faktyczną datą narodzin Chrystusa. Dominuje pogląd, iż to raczej symbolika nawiązująca do zimowego przesilenia. Słońce zwycięża, dzień staje się dłuższy i zaczyna rozświetlać mroki. Tak jak Jezus stał się światłością świata.

Zwyczaj strojenia choinki pojawił się w XVI-wiecznych Niemczech i ma symbolizować drzewo życia z raju, dlatego ozdabiano je jabłkami. Natomiast gwiazda umieszczana na czubku choinki nawiązywała do mędrców ze Wschodu, którzy podążali za nią po narodzinach Jezusa. Czy inny symbol – Święty Mikołaj był postacią autentyczną czy fikcyjną? W IV wieku żył biskup o tym imieniu, który podczas soboru w 325 roku stanął w obronie boskości Chrystusa. Prawdopodobnie temu zawdzięcza swoją ponadczasowość.

W Lesznie w kościele luterańskim p.w. Krzyża cennym zabytkiem była tzw. pokrywa ołtarza, ukazująca sceny biblijne z życia Chrystusa. Pochodziła z 1728 roku, a wiemy o niej m.in. dzięki fotografiom Uda Mertensa, który wykonał serię zdjęć z okazji 300-lecia parafii. Fundatorem był Christof Winckler. Pokrywa nie zachowała się do naszych czasów, ale są stare fotografie. To też spuścizna po wielokulturowości i innych religiach, jakie dominowały kiedyś w Lesznie. Warto o tym wiedzieć, zasiadając do Wigilii i łamiąc się opłatkiem. Robert Lewandowski

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

*